DEHB, beynin dikkati toplama, davranışları düzenleme ve dürtüleri kontrol etme alanlarında farklı işleyiş göstermesiyle ortaya çıkan nörogelişimsel bir bozukluktur.
Çocuklukta başlar, ergenlik ve yetişkinlikte de devam edebilir.
DSM-5 (ruh sağlığı tanı kitabı) ve ICD-11 (Dünya Sağlık Örgütü tanı sistemi) DEHB’yi bu şekilde tanımlar.
📌 Dikkat Eksikliği Belirtileri
Detaylara dikkat etmemek, sık hata yapmak
Görevleri veya etkinlikleri tamamlayamamak
Dinliyormuş gibi görünmek ama aslında dinlememek
Yönergeleri tam olarak takip edememek
Görev ve etkinliklerde organizasyon sorunu yaşamak
Uzun süre zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınmak
Eşyaları sık sık kaybetmek
Dış uyaranlarla dikkatin kolayca dağılması
Günlük işlerde unutkanlık
📌 Hiperaktivite Belirtileri
Elleri, ayaklarıyla sürekli oynama, kıpırdanma
Oturduğu yerde uzun süre duramama
Uygun olmayan yerlerde koşma veya tırmanma
Sessiz aktivitelerde zorlanma
Hep hareket halinde olma, “motor takılmış gibi” görünme
Çok konuşma
📌 Dürtüsellik Belirtileri
Sorular tamamlanmadan cevap verme
Sırasını beklemekte zorlanma
Başkalarının sözünü kesme veya oyunlarını bölme
Düşünmeden davranma, sonuçlarını hesaba katmama
📌 Önemli not 1
DEHB bir “huysuzluk” ya da “disiplin eksikliği” değil, beynin çalışma biçimiyle ilgili nörogelişimsel bir durumdur.
📌 Önemli Not 2
DEHB bir zeka sorunu değildir.
Çocuklar veya yetişkinler çok zeki olabilir ama dikkatlerini sürdürmekte ve davranışlarını organize etmekte zorlanabilirler.
Gelin şimdide bunlar nasıl görülür onu görelim.
Dikkat Eksikliği Baskın Tip (ADD)
Detaylara dikkat etmez, sık hata yapar
Görevleri tamamlamada zorlanır, yarım bırakır
Dinliyormuş gibi görünür ama dinlemez
Yönergeleri takip etmekte zorlanır
Düzen kurmakta zorluk yaşar
Uzun süre zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınır
Eşyaları sık kaybeder
Kolayca dikkati dağılır
Günlük işlerde unutkandır
🔹 Hiperaktif / Dürtüsel Tip
Elleri ayaklarıyla kıpırdanır, oturamaz
Uzun süre bir yerde kalmakta zorlanır
Uygun olmayan yerlerde koşar, tırmanır
Sessizce oyun oynayamaz
Çok konuşur
Sorular bitmeden cevap verir
Sırasını bekleyemez
Başkalarının sözünü keser
Düşünmeden davranır, sonuçlarını düşünmez
🔹 Birleşik Tip
Hem dikkat eksikliği belirtileri vardır
Hem hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri vardır
İki gruptaki davranışlar birlikte görülür
Peki bunlar ne gibi sorunlar ortaya çıkarabilir:
🔹 1. Akademik / Öğrenme ile İlgili Sorunlar
Ödevleri veya projeleri tamamlamakta zorlanma
Görevleri son dakikaya bırakma, planlama güçlüğü
Okuma veya matematikte dikkat hataları (hızlıca yanlış yapma)
Uzun süre odaklanmayı gerektiren etkinliklerde zorlanma
Bilgiyi organize etmede güçlük
🔹 2. Sosyal / İlişkiler ile İlgili Sorunlar
Arkadaş ilişkilerinde sabırsızlık, öfke patlamaları
Sırasını beklemekte zorlanma, başkalarının sözünü kesme
Sosyal ipuçlarını kaçırma (mimik, jest, tonlama)
Arkadaş gruplarında sorun yaşama, yanlış anlaşılma
Aşırı duygu tepkileri nedeniyle dışlanma riski
🔹 3. Duygusal / Ruhsal Sorunlar
Yoğun öfke ve hayal kırıklığı
Duygularını kontrol etmede zorluk
Kaygı ve stres eğilimi
Özgüven dalgalanmaları
Hızlı moral bozulması veya çabuk heves kırılması
🔹 4. Davranışsal Sorunlar
Düşünmeden hareket etme, riskli davranışlar
Sabırsızlık ve acelecilik
Kurallara karşı istemeden gelme, yanlış zamanda tepki verme
Planlama ve organizasyon eksikliği
🔹 5. Motor / Fiziksel Koordinasyon Sorunları
İnce ve kaba motor becerilerde gecikme veya zorluk
El yazısı bozukluğu, çizimlerde düzensizlik
Spor veya oyunlarda koordinasyon eksikliği
🔹 6. Uyku ve Enerji Sorunları
Gece uyumakta zorluk
Sabah kalkmada güçlük
Hiperaktivite nedeniyle sürekli enerji ve huzursuzluk
Uyku düzeninde dalgalanmalar
🔹 7. Ek Dikkat Çekici Durumlar
Kolay sıkılma, yeni uyarana çabuk yönelme
Uzun süre dikkat gerektiren etkinlikleri erteleme
Ev ve okulda sürekli eşyaları kaybetme, dağınıklık
Peki bu çocuklar duygusal olarak nasıldır:
Duyguları yoğun yaşama: Mutluluk, öfke, üzüntü gibi duygular çok güçlü hissedilir.
Duygu kontrolünde zorluk: Küçük şeylere büyük tepki verebilir, sakinleşmesi uzun sürebilir.
Sabırsızlık: İstedikleri hemen olsun isterler, beklemekte zorlanırlar.
Hayal kırıklığına tahammülsüzlük: Oyun kaybetmek, istediğini alamamak çok zor gelir.
Kaygı ve endişe eğilimi: “Yanlış yaparsam, başarısız olursam” düşünceleri sık görülebilir.
Özgüven dalgalanmaları: Başaramadığı görevler özgüvenini düşürebilir, ama başardığında çok mutlu ve gururlu olur.
Empati becerisi değişken: Çok merhametli olabilir ama bazen ani tepkilerden dolayı karşısındakini kırabilir.
Peki hiç mi ilgili alanları olmaz elbette olur:
Odaklanma ve İlgi Alanları
DEHB’li çocuklar tamamen ilgilerini çeken bir aktiviteye odaklandığında dikkatlerini çok iyi toplayabilirler.
Bu durum “hiperfokus” olarak adlandırılır.
Hiperfokus anında:
Saatlerce dikkatlerini sürdürebilirler.
Karmaşık görevleri başarıyla tamamlayabilirler.
Detayları fark etmede üstün performans gösterebilirler.
🔹 İlgi Alanlarının Özelliği
Genellikle yoğun ilgi duydukları ve onları motive eden alanlarda ortaya çıkar:
Bilim, astronomi, uzay, bilgisayar, matematik, mekanik, sanat gibi spesifik konular.
İlgi alanları dışında ise dikkatlerini sürdürmekte zorluk çekerler.